Κοστολόγηση Παραγωγής: Πώς Υπολογίζεται το Πραγματικό Κόστος ενός Προϊόντος

Η σωστή κοστολόγηση παραγωγής είναι μία από τις σημαντικότερες λειτουργίες μιας μεταποιητικής ή βιομηχανικής επιχείρησης.

Μία επιχείρηση μπορεί να γνωρίζει με ακρίβεια τον τζίρο της, τις αγορές της και το συνολικό λογιστικό της αποτέλεσμα, αλλά να μην μπορεί να απαντήσει σε μια πολύ βασική ερώτηση:

«Πόσο πραγματικά μου κοστίζει να παράγω ένα τεμάχιο;»

Και αν δεν γνωρίζει το πραγματικό κόστος, δεν μπορεί να γνωρίζει με ασφάλεια:

αν η τιμή πώλησης είναι σωστή, ποιο προϊόν είναι πραγματικά κερδοφόρο, ποιος πελάτης αφήνει περιθώριο, αν μια έκπτωση συμφέρει και αν μια αύξηση του τζίρου δημιουργεί τελικά περισσότερο κέρδος.

Η κοστολόγηση παραγωγής επομένως δεν είναι μόνο λογιστική διαδικασία.

Είναι εργαλείο τιμολόγησης, ελέγχου κόστους και επιχειρηματικών αποφάσεων.

Τι Είναι το Κόστος Παραγωγής;

Με απλά λόγια, κόστος παραγωγής είναι το σύνολο των δαπανών που απαιτούνται για να μετατραπούν οι πρώτες ύλες σε τελικό προϊόν.

Σύμφωνα με τα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα, το κόστος παραγωγής προϊόντος περιλαμβάνει το κόστος πρώτων υλών, αναλώσιμων υλικών, εργασίας και άλλο κόστος που σχετίζεται άμεσα με το προϊόν, καθώς και εύλογη αναλογία των σταθερών και μεταβλητών εξόδων που συνδέονται έμμεσα με αυτό κατά την περίοδο παραγωγής.

Η βασική λογική είναι:

Πρώτες Ύλες

• Άμεση Εργασία
• Άμεσα Παραγωγικά Έξοδα
• Επιμερισμένα Παραγωγικά Overheads

= Κόστος Παραγωγής

Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το να θεωρούμε ότι:

«Το προϊόν μου κοστίζει όσο η πρώτη ύλη.»

Τι Περιλαμβάνει το Κόστος Παραγωγής;

Ας πάρουμε ως παράδειγμα μία επιχείρηση που κατασκευάζει μεταλλικά προϊόντα.

Για κάθε προϊόν μπορεί να χρειάζεται:

μέταλλο, εργατικά, ηλεκτρική ενέργεια, χρήση μηχανημάτων, αναλώσιμα, συντήρηση και χρόνο παραγωγής.

Το πραγματικό κόστος πρέπει να απορροφήσει τα έξοδα που σχετίζονται με την παραγωγή.

Για πρακτικούς σκοπούς μπορούμε να τα χωρίσουμε σε τέσσερις βασικές κατηγορίες.

Α. Άμεσα Υλικά

Είναι οι πρώτες ύλες και τα υλικά που μπορούμε να συνδέσουμε άμεσα με ένα συγκεκριμένο προϊόν.

Παραδείγματα:

ξύλο, μέταλλο, ύφασμα, πλαστικό, γυαλί, χημικές πρώτες ύλες, ηλεκτρονικά εξαρτήματα, υλικά συσκευασίας όταν αποτελούν μέρος του προϊόντος.

Αν για ένα προϊόν απαιτούνται:

4 kg πρώτης ύλης

και η πρώτη ύλη κοστίζει:

3 € / kg,

το βασικό κόστος υλικού είναι:

12 €.

Αυτό όμως είναι μόνο η αρχή.

Άμεση Εργασία

Στο κόστος πρέπει να υπολογιστεί και η εργασία που συνδέεται άμεσα με την παραγωγή.

Παράδειγμα:

Για ένα προϊόν απαιτούνται:

30 λεπτά εργασίας

και το πραγματικό κόστος του εργαζομένου για την επιχείρηση είναι:

16 € ανά παραγωγική ώρα.

Άρα:

0,5 × 16 =

8 € άμεσο εργατικό κόστος.

Προσοχή όμως: για σωστή διοικητική κοστολόγηση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται απλώς ο καθαρός μισθός του εργαζομένου.

Πρέπει να εξετάζεται το πραγματικό εργοδοτικό κόστος που αποδίδεται στην παραγωγική εργασία.

Άμεσα Παραγωγικά Έξοδα

Υπάρχουν έξοδα τα οποία δεν είναι ούτε πρώτη ύλη ούτε μισθοδοσία, αλλά μπορούμε να τα συνδέσουμε άμεσα με μία συγκεκριμένη παραγωγή.

Για παράδειγμα:

ειδική κατεργασία τρίτου,

βαφή,

κοπή,

ειδική συσκευασία,

εργαστηριακός έλεγχος συγκεκριμένης παρτίδας,

ειδικό καλούπι,

υπεργολαβία.

Αν ένα προϊόν απαιτεί εξωτερική κατεργασία:

5 € / τεμάχιο

τα 5 € πρέπει να ενσωματωθούν στο κόστος του.

Τι Είναι τα Παραγωγικά Overheads;

Εδώ ξεκινούν συνήθως τα μεγαλύτερα λάθη κοστολόγησης.

Υπάρχουν έξοδα που αφορούν την παραγωγή, αλλά δεν μπορούμε εύκολα να πούμε:

«Αυτό το έξοδο αφορά αποκλειστικά το προϊόν Α.»

Τέτοια έξοδα μπορεί να είναι:

• ηλεκτρική ενέργεια εργοστασίου,
• αποσβέσεις παραγωγικών μηχανημάτων,
• συντήρηση εξοπλισμού,
• μισθός προϊσταμένου παραγωγής,
• αναλώσιμα παραγωγής,
• καθαρισμός παραγωγικής μονάδας,
• έλεγχος ποιότητας,
• λειτουργία εγκαταστάσεων παραγωγής.

Τα ΕΛΠ επιτρέπουν και απαιτούν, κατά περίπτωση, μία εύλογη αναλογία σταθερών και μεταβλητών έμμεσων παραγωγικών εξόδων να ενσωματώνεται στο κόστος παραγωγής.

Τι Δεν Μπαίνει στο Κόστος Παραγωγής;

Εδώ υπάρχει μια πολύ σημαντική διάκριση.

Τα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα προβλέπουν ρητά ότι:

τα κόστη διανομής και διοίκησης δεν επιβαρύνουν το κόστος παραγωγής.

Άρα, για τη λογιστική αποτίμηση αποθεμάτων, δεν φορτώνουμε μηχανικά στο προϊόν:

διαφημίσεις, έξοδα πωλήσεων, μισθό εμπορικού διευθυντή, γενικά διοικητικά έξοδα, marketing, έξοδα διανομής.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα αγνοούμε όταν αποφασίζουμε την τιμή πώλησης.

Κόστος Παραγωγής ≠ Συνολικό Επιχειρηματικό Κόστος.

Κόστος Παραγωγής και Κόστος για Τιμολόγηση Δεν Είναι Πάντα το Ίδιο

Ας υποθέσουμε ότι το λογιστικό κόστος παραγωγής ενός προϊόντος είναι:

40 €

Αλλά για κάθε προϊόν η επιχείρηση επιβαρύνεται επιπλέον με:

Marketing: 3 €

Μεταφορικά προς πελάτη: 4 €

Προμήθειες πωλήσεων: 2 €

Διοικητικό κόστος: 3 €

Άρα για σκοπούς pricing η επιχείρηση μπορεί να θεωρεί ότι το πραγματικό συνολικό οικονομικό κόστος είναι:

52 €.

Αν το πουλήσει 50 €, μπορεί λογιστικά να εμφανίζει μικτό κέρδος σε επίπεδο παραγωγής αλλά συνολικά η πώληση να μην είναι οικονομικά βιώσιμη.

Πλήρες Παράδειγμα Κοστολόγησης Προϊόντος

Ας πάρουμε ένα προϊόν Χ.

Για την παραγωγή 10.000 τεμαχίων έχουμε:

| Κατηγορία | Κόστος |

| --- | --- |

| Πρώτες ύλες | 60.000 € |

| Άμεση εργασία | 20.000 € |

| Ενέργεια παραγωγής | 10.000 € |

| Αναλώσιμα | 5.000 € |

| Συντήρηση | 5.000 € |

| Αποσβέσεις παραγωγικού εξοπλισμού | 8.000 € |

| Επίβλεψη παραγωγής | 7.000 € |

| Σύνολο | 115.000 € |

Για 10.000 παραγόμενα τεμάχια:

115.000 / 10.000 =

11,50 € κόστος παραγωγής ανά τεμάχιο.

Αν η επιχείρηση θεωρούσε ως κόστος μόνο τις πρώτες ύλες:

60.000 / 10.000 = 6 €

θα πίστευε λανθασμένα ότι το προϊόν κοστίζει 6 €, ενώ το πραγματικό παραγωγικό κόστος είναι σχεδόν διπλάσιο.

Πώς Καθορίζεται η Τιμή Πώλησης;

Αν το κόστος είναι:

11,50 €

και η επιχείρηση θέλει μικτό περιθώριο 30% επί της τιμής πώλησης, δεν αρκεί να κάνει:

11,50 × 1,30.

Αυτό δίνει markup 30% επί του κόστους, όχι margin 30% επί της πώλησης.

Για gross margin 30%:

Τιμή πώλησης =

11,50 / (1 – 30%)

=

16,43 €.

Εδώ υπάρχει μία από τις πιο συχνές συγχύσεις στις επιχειρήσεις:

Markup ≠ Margin.

Markup και Gross Margin

Παράδειγμα:

Κόστος:

100 €

Τιμή:

130 €

Markup:

30 / 100 =

30%

αλλά Gross Margin:

30 / 130 =

23,08%.

Άρα όταν η διοίκηση λέει:

«Θέλω 30% κέρδος»,

πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσει αν εννοεί 30% markup στο κόστος ή 30% gross margin στην πώληση.

Standard Cost – Πρότυπο Κόστος

Μία οργανωμένη παραγωγική επιχείρηση δεν πρέπει να περιμένει να τελειώσει το έτος για να μάθει πόσο κόστισε το προϊόν.

Καθορίζει ένα Standard Cost.

Παράδειγμα:

Πρώτη ύλη: 6,00 €

Εργασία: 2,00 €

Ενέργεια: 0,80 €

Machine cost: 1,20 €

Overheads: 1,50 €

Standard cost:

11,50 €.

Αυτό είναι ο στόχος.

Actual Cost – Πραγματικό Κόστος

Στο τέλος του μήνα βλέπουμε ότι το πραγματικό κόστος ήταν:

12,40 €

Άρα:

Standard:

11,50 €

Actual:

12,40 €

Απόκλιση:

+0,90 € / τεμάχιο

ή περίπου:

+7,8%.

Το σημαντικό όμως δεν είναι απλώς να καταγράψουμε ότι υπάρχει διαφορά.

Πρέπει να βρούμε:

Γιατί;

Ανάλυση Αποκλίσεων

Η διαφορά μπορεί να οφείλεται σε πολλούς παράγοντες.

Για παράδειγμα:

Purchase Price Variance: αγοράσαμε ακριβότερα την πρώτη ύλη.

Usage Variance: καταναλώσαμε περισσότερη πρώτη ύλη.

Labor Rate Variance: αυξήθηκε το κόστος εργασίας ανά ώρα.

Labor Efficiency Variance: χρειάστηκαν περισσότερες ώρες παραγωγής.

Energy Variance: αυξήθηκε η κατανάλωση ή η τιμή ενέργειας.

Overhead Variance: τα γενικά παραγωγικά έξοδα ήταν μεγαλύτερα από το αναμενόμενο.

Αυτή είναι η στιγμή που η λογιστική πληροφόρηση μετατρέπεται σε εργαλείο διοίκησης.

BOM – Bill of Materials

Για προϊόντα με πολλές πρώτες ύλες είναι απαραίτητη η ύπαρξη BOM.

Το Bill of Materials απαντά:

«Τι ακριβώς χρειάζομαι για να κατασκευάσω μία μονάδα;»

Παράδειγμα:

Για ένα προϊόν:

Υλικό Α: 2 kg

Υλικό Β: 0,5 kg

Εξάρτημα Γ: 2 τεμάχια

Συσκευασία Δ: 1 τεμάχιο

Αν αλλάξει η τιμή του υλικού Α, μπορούμε αμέσως να δούμε:

πόσο αλλάζει το κόστος του τελικού προϊόντος.

Θεωρητική και Πραγματική Κατανάλωση

Το BOM μπορεί να λέει:

2 kg ανά προϊόν

αλλά στην πραγματικότητα να καταναλώνονται:

2,20 kg.

Για 100.000 τεμάχια η διαφορά είναι:

20.000 kg.

Αν η πρώτη ύλη κοστίζει:

3 €/kg,

τότε η επιπλέον κατανάλωση δημιουργεί:

60.000 € πρόσθετο ετήσιο κόστος.

Αυτό δεν φαίνεται αν κοιτάζουμε μόνο τον συνολικό λογαριασμό αγορών.

Φύρα

Η φύρα πρέπει να μετριέται.

Αν θεωρητικά απαιτούνται:

100 kg

και τελικά χρησιμοποιούνται:

105 kg,

έχουμε επιπλέον κατανάλωση:

5 kg.

Η φύρα μπορεί να είναι:

φυσιολογική

ή

ασυνήθιστα υψηλή.

Για τη διοίκηση το κρίσιμο είναι να υπάρχει:

Target Scrap Rate → Actual Scrap Rate → Απόκλιση.

Το Κόστος της Φύρας

Παράδειγμα:

Ετήσια κατανάλωση υλικού:

2.000.000 €

Φύρα σήμερα:

6%

Στόχος:

4%

Διαφορά:

2%.

Αν η μείωση της φύρας μεταφράζεται αναλογικά σε εξοικονόμηση υλικού:

περίπου 40.000 € ετησίως.

Άρα μία μικρή βελτίωση της παραγωγικής διαδικασίας μπορεί να έχει μεγαλύτερο αποτέλεσμα από μια αύξηση πωλήσεων.

Yield – Απόδοση Παραγωγής

Ο δείκτης yield δείχνει πόσο εμπορεύσιμο προϊόν παίρνουμε από τις εισροές μας.

Παράδειγμα:

Πρώτη ύλη:

10.000 kg

Εμπορεύσιμο τελικό προϊόν:

9.300 kg

Yield:

93%.

Αν βελτιωθεί στο 95%, η ίδια ποσότητα πρώτης ύλης δημιουργεί περισσότερη πωλήσιμη παραγωγή.

Rework – Επανεπεξεργασία

Δεν είναι μόνο τα τελείως άχρηστα προϊόντα που κοστίζουν.

Ένα ελαττωματικό προϊόν μπορεί να χρειάζεται:

επιπλέον εργασία + ενέργεια + μηχανή + υλικά

για να διορθωθεί.

Άρα πρέπει να παρακολουθείται:

Rework Cost.

Αν αυτό δεν μετράται, το πραγματικό κόστος ποιότητας παραμένει κρυμμένο μέσα στα γενικά έξοδα.

Κόστος Ποιότητας

Μία παραγωγική επιχείρηση πρέπει να γνωρίζει και:

κόστος ελέγχων, κόστος απορρίψεων, κόστος επανεπεξεργασίας, επιστροφές πελατών, εγγυήσεις.

Ένα φθηνότερο production process μπορεί να αποδειχθεί τελικά ακριβότερο αν αυξάνει τις επιστροφές.

Machine Hour Cost

Για μηχανοβόρες παραγωγικές μονάδες μπορεί να υπολογιστεί κόστος ανά μηχανοώρα.

Παράδειγμα:

Ετήσια έξοδα μηχανής:

Απόσβεση: 40.000 €

Ενέργεια: 50.000 €

Συντήρηση: 20.000 €

Χειριστής: 30.000 €

Λοιπά: 10.000 €

Σύνολο:

150.000 €

Παραγωγικές ώρες:

3.000

Machine-hour cost:

50 € / ώρα.

Αν το προϊόν χρειάζεται 12 λεπτά:

0,20 × 50 =

10 € machine cost ανά προϊόν.

Παραγωγικές Ώρες και Downtime

Εδώ απαιτείται προσοχή.

Ένα μηχάνημα μπορεί θεωρητικά να είναι διαθέσιμο:

4.000 ώρες.

Αλλά λόγω:

• βλαβών,
• αλλαγής παραγωγής,
• setup,
• συντήρησης,
• έλλειψης πρώτης ύλης,

να παράγει μόνο:

2.500 ώρες.

Αν το κόστος του μηχανήματος κατανέμεται σε πολύ λιγότερες πραγματικές παραγωγικές ώρες, το κόστος ανά μονάδα ανεβαίνει σημαντικά.

Capacity Utilization

Παράδειγμα:

Θεωρητική δυναμικότητα:

1.000.000 τεμάχια

Πραγματική παραγωγή:

600.000 τεμάχια

Capacity utilization:

60%.

Αυτό είναι κρίσιμο διότι:

τα σταθερά παραγωγικά έξοδα δεν εξαφανίζονται επειδή παράγουμε λιγότερο.

Σταθερά και Μεταβλητά Κόστη

Για σωστή διοικητική κοστολόγηση πρέπει να ξέρουμε ποια κόστη αλλάζουν με τον όγκο παραγωγής.

Μεταβλητά

Αυξάνονται όσο αυξάνει η παραγωγή.

Παραδείγματα:

πρώτες ύλες, ορισμένα αναλώσιμα, προμήθειες παραγωγής.

Σταθερά

Παραμένουν σχετικά σταθερά μέσα σε συγκεκριμένο εύρος παραγωγής.

Παραδείγματα:

ενοίκιο εγκατάστασης, αποσβέσεις, μισθοί ορισμένου μόνιμου προσωπικού.

Αυτός ο διαχωρισμός είναι απαραίτητος για:

Break-even και λήψη αποφάσεων.

Contribution Margin

Για μία ειδική παραγγελία μπορεί να μας ενδιαφέρει και το contribution margin.

Παράδειγμα:

Τιμή πώλησης:

20 €

Μεταβλητό κόστος:

12 €

Contribution:

8 €.

Αν η παραγωγή έχει αχρησιμοποίητη δυναμικότητα, μία ειδική παραγγελία στα 17 € μπορεί υπό προϋποθέσεις να εξακολουθεί να δημιουργεί θετική συνεισφορά.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει η κανονική τιμή πώλησης να οριστεί στα 17 €.

Άλλη απόφαση είναι η βραχυχρόνια αποδοχή μιας ειδικής παραγγελίας και άλλη η μακροχρόνια τιμολόγηση.

Break-even ανά Προϊόν ή Παραγωγική Γραμμή

Αν:

Σταθερά κόστη γραμμής:

500.000 €

Τιμή προϊόντος:

20 €

Μεταβλητό κόστος:

12 €

Contribution:

8 €

Break-even quantity:

500.000 / 8 =

62.500 τεμάχια.

Μέχρι αυτό το επίπεδο η γραμμή ουσιαστικά καλύπτει τα σταθερά της κόστη.

Μετά αρχίζει να δημιουργεί πρόσθετο λειτουργικό αποτέλεσμα, υπό τις συγκεκριμένες παραδοχές.

Παραγωγή σε Εξέλιξη – WIP

Στο τέλος του μήνα ή της χρήσης δεν είναι όλα τα προϊόντα:

ή πρώτη ύλη ή έτοιμο προϊόν.

Υπάρχουν προϊόντα σε εξέλιξη.

Μπορεί να έχουν ήδη απορροφήσει:

• πρώτη ύλη,
• εργασία,
• ενέργεια,
• μέρος των παραγωγικών overheads.

Αυτό είναι το:

Work in Progress – WIP.

Η σωστή αποτίμησή του έχει σημασία για την αξία των αποθεμάτων και το αποτέλεσμα της περιόδου.

Πώς Αποτιμώνται τα Αποθέματα;

Τα ΕΛΠ προβλέπουν ότι τα αποθέματα αναγνωρίζονται αρχικά στο κόστος κτήσης και μεταγενέστερα επιμετρώνται, κατ' είδος, στη χαμηλότερη αξία μεταξύ κόστους κτήσης και καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας.

Για τον προσδιορισμό του κόστους τελικού αποθέματος μπορούν να χρησιμοποιούνται:

FIFO, μέσος σταθμικός όρος ή άλλη τεκμηριωμένα γενικά αποδεκτή μέθοδος.

Η μέθοδος:

LIFO δεν επιτρέπεται.

Γιατί η Απογραφή Επηρεάζει το Κέρδος;

Ας υποθέσουμε ότι η επιχείρηση έχει κάνει πολύ μεγάλες αγορές πρώτων υλών τον Δεκέμβριο.

Αν οι πρώτες ύλες παραμένουν στην αποθήκη στις 31/12, δεν μπορούμε να θεωρήσουμε ότι όλο το ποσό αποτελεί κόστος των προϊόντων που πουλήθηκαν μέσα στη χρονιά.

Για αυτό η σχέση:

Αγορές ≠ Κόστος Πωληθέντων.

Το απόθεμα που παραμένει πρέπει να αποτιμηθεί σωστά.

Κόστος Πωληθέντων

Σε γενική λογική:

Αρχικό Απόθεμα

• Κόστος Παραγωγής Περιόδου

– Τελικό Απόθεμα

= Κόστος Πωληθέντων

και στη συνέχεια:

Πωλήσεις – Κόστος Πωληθέντων = Μικτό Κέρδος.

Γι' αυτό ένα λάθος στην απογραφή ή στην κοστολόγηση δεν επηρεάζει μόνο την αποθήκη.

Μπορεί να αλλάξει και το εμφανιζόμενο μικτό αποτέλεσμα.

Gross Margin ανά Προϊόν

Παράδειγμα:

Προϊόν Α

Τιμή:

20 €

Κόστος:

12 €

Margin:

8 / 20 = 40%

Προϊόν Β

Τιμή:

50 €

Κόστος:

43 €

Margin:

7 / 50 = 14%

Το Β αφήνει περισσότερα ευρώ ανά τεμάχιο, αλλά πολύ μικρότερο ποσοστιαίο περιθώριο.

Χρειάζεται να βλέπουμε και τα δύο.

Ο Τζίρος Μπορεί να Παραπλανήσει

Έστω:

Προϊόν Α:

Τζίρος 500.000 €

Margin 40%

Μικτό κέρδος:

200.000 €

Προϊόν Β:

Τζίρος 1.000.000 €

Margin 10%

Μικτό κέρδος:

100.000 €

Το προϊόν Β κάνει διπλάσιο τζίρο αλλά δημιουργεί το μισό μικτό κέρδος.

Άρα:

Το προϊόν με τον μεγαλύτερο τζίρο δεν είναι πάντα το σημαντικότερο προϊόν της επιχείρησης.

Κερδοφορία ανά Πελάτη

Μερικές φορές δύο πελάτες αγοράζουν ακριβώς το ίδιο προϊόν αλλά έχουν διαφορετική πραγματική κερδοφορία.

Πελάτης Α

Τιμή: 100 €

Κόστος προϊόντος: 70 €

Logistics: 3 €

Έκπτωση: 2 €

Contribution:

25 €.

Πελάτης Β

Τιμή: 95 €

Κόστος: 70 €

Ειδική συσκευασία: 5 €

Μεταφορικά: 8 €

Rebate: 4 €

Contribution:

8 €.

Άρα ο μεγαλύτερος πελάτης δεν είναι αναγκαστικά και ο πιο κερδοφόρος.

Εισαγόμενες Πρώτες Ύλες και Landed Cost

Αν μια πρώτη ύλη εισάγεται, το κόστος της δεν είναι πάντα μόνο:

αξία τιμολογίου.

Μπορεί να απαιτείται να ληφθούν υπόψη:

μεταφορικά, δασμοί, ασφάλιση, εκτελωνισμός και λοιπά κόστη που απαιτούνται για να φτάσει το απόθεμα στη θέση και κατάσταση που προορίζεται.

Η αρχή των ΕΛΠ είναι ότι το κόστος αποθέματος περιλαμβάνει τις δαπάνες που απαιτούνται για να φτάσει στην παρούσα θέση και κατάστασή του.

Άρα πρέπει να υπολογίζεται το πραγματικό:

Landed Cost.

Παράδειγμα Landed Cost

Αγορά πρώτης ύλης:

100.000 €

Μεταφορικά:

8.000 €

Δασμοί:

5.000 €

Εκτελωνιστικά:

2.000 €

Συνολικό κόστος:

115.000 €.

Αν λογιστεί στην κοστολόγηση μόνο το invoice των 100.000 €, υποτιμάται το πραγματικό κόστος της πρώτης ύλης κατά 15%.

Μεταβολές Τιμών Πρώτων Υλών

Αν μία βασική πρώτη ύλη αποτελεί το 40% του συνολικού κόστους προϊόντος και η τιμή της αυξηθεί 20%, το προϊόν δεν αυξάνει απαραίτητα 20% σε κόστος.

Παράδειγμα:

Συνολικό κόστος:

100 €

Πρώτη ύλη:

40 €

Αύξηση 20%:

+8 €

Νέο συνολικό κόστος:

108 €.

Άρα η συνολική επίδραση είναι:

+8%.

Η διοίκηση πρέπει να κάνει τέτοια sensitivity analyses πριν αλλάξει τις τιμές πώλησης.

Ενέργεια ανά Μονάδα Παραγωγής

Αν η επιχείρηση πληρώνει:

300.000 € ετησίως για ενέργεια

δεν αρκεί να γνωρίζει αυτό το συνολικό ποσό.

Χρειάζεται:

kWh ανά μονάδα

και:

€ ενέργειας ανά μονάδα.

Αν η παραγωγή είναι:

1.500.000 τεμάχια,

τότε μέσο ενεργειακό κόστος:

0,20 € / τεμάχιο.

Κόστος Αδράνειας

Ένα εργοστάσιο που λειτουργεί στο 50% της δυναμικότητας μπορεί να έχει υψηλότερο μοναδιαίο κόστος επειδή πολλά σταθερά κόστη συνεχίζουν να υπάρχουν.

Για διοικητικές αποφάσεις πρέπει να διαχωρίζουμε:

κόστος που προκύπτει επειδή παράγουμε

από

κόστος που υπάρχει επειδή έχουμε διαθέσιμη παραγωγική δυναμικότητα.

Αυτό βοηθά να μη λαμβάνονται λανθασμένες αποφάσεις σχετικά με:

τιμολόγηση,

ειδικές παραγγελίες,

νέα μηχανήματα,

outsourcing.

Make or Buy

Ένα εξάρτημα:

κοστίζει να αγοραστεί:

15 €

ενώ η πλήρης εσωτερική κοστολόγηση δείχνει:

17 €.

Σημαίνει ότι πρέπει να το αγοράσουμε;

Όχι απαραίτητα.

Αν μέσα στα 17 € υπάρχουν:

5 € σταθερά κόστη που θα συνεχίσουν να υπάρχουν ακόμη κι αν σταματήσει η παραγωγή, τότε το πραγματικά αποφευκτέο κόστος μπορεί να είναι:

12 €.

Σε αυτή την περίπτωση η εσωτερική παραγωγή μπορεί να παραμένει οικονομικά συμφέρουσα.

Αυτή είναι η διαφορά μεταξύ:

λογιστικού κόστους και relevant cost για απόφαση.

Νέο Μηχάνημα και Κοστολόγηση

Η αγορά νέου μηχανήματος μπορεί να:

• μειώσει το labor cost,
• μειώσει τη φύρα,
• αυξήσει το yield,
• μειώσει την ενέργεια,
• αυξήσει την παραγωγική δυναμικότητα.

Άρα πριν από την επένδυση πρέπει να υπολογίσουμε:

Νέο Κόστος ανά Μονάδα

vs

Υφιστάμενο Κόστος ανά Μονάδα.

Παράδειγμα Αυτοματισμού

Υφιστάμενο κόστος:

10 € / τεμάχιο

Με νέο μηχάνημα:

8,50 €

Ετήσια παραγωγή:

500.000 τεμάχια.

Ετήσια εξοικονόμηση:

1,50 × 500.000 =

750.000 €.

Αν το μηχάνημα κοστίζει:

2.000.000 €,

τότε το απλουστευμένο payback, πριν από χρηματοδότηση, φόρους και άλλες παραμέτρους, είναι περίπου:

2,7 χρόνια.

Κοστολόγηση Υπεργολαβίας

Όταν μέρος της παραγωγής γίνεται από τρίτο, πρέπει να γνωρίζουμε το συνολικό κόστος.

Παράδειγμα:

Υλικό που στέλνουμε:

15 €

Χρέωση υπεργολάβου:

5 €

Μεταφορικά:

1 €

Φύρα:

0,50 €

Έλεγχος:

0,50 €

Πραγματικό κόστος:

22 €.

Όχι μόνο τα 5 € του τιμολογίου υπεργολαβίας.

Πώς Πρέπει να Στηθεί το ERP;

Ιδανικά το ERP πρέπει να συνδέει:

Αγορές → Αποθήκη → BOM → Παραγωγή → Κατανάλωση → Έτοιμο Προϊόν → Πώληση → Λογιστική.

Και να επιτρέπει σύγκριση:

Standard Quantity vs Actual Quantity

και:

Standard Cost vs Actual Cost.

Ένα ERP που απλώς εκδίδει τιμολόγια δεν είναι αρκετό για σοβαρή βιομηχανική κοστολόγηση.

Ψηφιακή Διακίνηση και Αποθήκη

Για τις παραγωγικές επιχειρήσεις γίνεται πλέον ακόμη σημαντικότερη η σωστή σύνδεση των κινήσεων αποθεμάτων με το πληροφοριακό σύστημα.

Το ισχύον πλαίσιο myDATA περιλαμβάνει την ψηφιακή έκδοση παραστατικών διακίνησης αποθεμάτων και η ΑΑΔΕ έχει εκδώσει και μέσα στο 2026 τροποποιήσεις και διευκρινίσεις για την εφαρμογή του.

Αυτό ενισχύει την ανάγκη να συμφωνούν:

Φυσική Αποθήκη → ERP → Παραγωγή → Λογιστική.

Πόσο Συχνά Πρέπει να Γίνεται η Κοστολόγηση;

Σε μία μικρή παραγωγική επιχείρηση μπορεί να γίνεται:

μηνιαία.

Σε μεγαλύτερη βιομηχανία μπορεί να υπάρχει:

καθημερινή ή real-time standard costing

και μηνιαία ανάλυση actual cost.

Το χειρότερο μοντέλο είναι:

«Θα δούμε στο τέλος της χρονιάς πόσο μας κόστισε η παραγωγή.»

Μέχρι τότε μπορεί να έχουν πουληθεί χιλιάδες προϊόντα σε λάθος τιμή.

Ποιοι Δείκτες Πρέπει να Παρακολουθούνται;

Σε μια πρακτική διοικητική αναφορά θα παρακολουθούσα τουλάχιστον:

| KPI | Τι μας δείχνει |

| --- | --- |

| Κόστος ανά μονάδα | Πραγματικό κόστος προϊόντος |

| Gross Margin | Κερδοφορία πώλησης |

| Material Cost % | Βάρος πρώτων υλών |

| Labor Cost / Unit | Εργατική αποδοτικότητα |

| Energy Cost / Unit | Ενεργειακή αποδοτικότητα |

| Scrap Rate | Φύρα |

| Yield | Απόδοση παραγωγής |

| Machine Cost / Hour | Κόστος εξοπλισμού |

| Capacity Utilization | Αξιοποίηση δυναμικότητας |

| Inventory Days | Δέσμευση κεφαλαίου |

Αυτό είναι πολύ πιο χρήσιμο από το να κοιτάμε μόνο:

τζίρο και τελικό κέρδος.

Μηνιαίο Production Profitability Report

Θα πρότεινα η διοίκηση να παίρνει κάθε μήνα report με:

Πωλήσεις ανά προϊόν

Ποσότητες παραγωγής

Standard Cost

Actual Cost

Variance

Gross Margin

Φύρα

Yield

Labor Cost

Energy Cost

Αποθέματα

WIP

Έτοιμα προϊόντα.

Τότε μπορεί να γνωρίζει:

ποια προϊόντα δημιουργούν το αποτέλεσμα και ποια το καταναλώνουν.

Πέντε Συχνά Λάθη στην Κοστολόγηση

Αυτά αξίζει να μπουν σε εμφανές block μέσα στο άρθρο:

• Υπολογίζουμε μόνο την πρώτη ύλη.
• Δεν επιμερίζουμε σωστά τα παραγωγικά overheads.
• Χρησιμοποιούμε θεωρητική φύρα αντί για πραγματική.
• Δεν ανανεώνουμε το standard cost όταν αλλάζουν οι τιμές.
• Τιμολογούμε με βάση τον ανταγωνιστή και όχι το δικό μας πραγματικό κόστος.

Το πέμπτο είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο.

Ο ανταγωνιστής μπορεί να έχει:

άλλη παραγωγικότητα,

άλλη τεχνολογία,

άλλο κόστος πρώτης ύλης,

άλλο capacity utilization,

άλλη χρηματοδοτική δομή.

Μπορεί ένα Προϊόν να Έχει Μεγάλο Τζίρο και να Μην Αξίζει;

Ναι.

Παράδειγμα:

Ετήσιες πωλήσεις:

2.000.000 €

Gross margin:

5%

Μικτό κέρδος:

100.000 €

Αν όμως για αυτό το προϊόν απαιτούνται:

ειδικό stock,

extra logistics,

πολλές επιστροφές,

αυξημένος χρόνος παραγωγής,

τότε μπορεί να δεσμεύει πολύ μεγάλο κεφάλαιο για πολύ μικρή απόδοση.

Άρα πρέπει να εξετάζεται:

Margin + Capital Employed.

Κοστολόγηση και Cash Flow

Ένα προϊόν μπορεί να είναι κερδοφόρο αλλά να δημιουργεί μεγάλη ανάγκη χρηματοδότησης.

Για παράδειγμα:

Πρώτη ύλη αγοράζεται σήμερα.

Παραγωγή: 30 ημέρες.

Απόθεμα έτοιμου προϊόντος: 30 ημέρες.

Πίστωση πελάτη: 90 ημέρες.

Συνολικά το κεφάλαιο μπορεί να παραμένει δεσμευμένο:

περίπου 150 ημέρες.

Άρα η σωστή κοστολόγηση πρέπει να συνδυάζεται με:

Working Capital και Cash Flow.

Τι Μας Λέει η Λογιστική και Τι η Διοικητική Κοστολόγηση;

Η λογιστική απαντά:

«Ποιο είναι το κόστος αποθεμάτων και το αποτέλεσμα της εταιρείας;»

Η διοικητική κοστολόγηση πρέπει να απαντά:

«Γιατί αυτό το προϊόν κοστίζει 12,40 € αντί για 11,50 €;»

και κυρίως:

«Τι μπορούμε να κάνουμε για να πέσει στα 11 €;»

Αυτή είναι η ουσιαστική διαφορά.

Κοστολόγηση ως Εργαλείο Διοίκησης

Η σωστή αλυσίδα είναι:

Πρώτη Ύλη

→ BOM

→ Παραγωγή

→ Φύρα

→ Labor

→ Machine Cost

→ Overheads

→ Κόστος Προϊόντος

→ Τιμή

→ Margin

→ Cash Flow

→ Κέρδος

Αν ένα από αυτά δεν μετριέται σωστά, η διοίκηση παίρνει αποφάσεις με ελλιπή δεδομένα.

Πώς Μπορεί να Βοηθήσει το Λογιστικό Γραφείο;

Στις παραγωγικές επιχειρήσεις η λογιστική υποστήριξη δεν πρέπει να περιορίζεται στην καταχώρηση παραστατικών.

Το Λογιστικό Γραφείο Καραπετρίδης Σωκράτης & Συνεργάτες – ΦΟΡΟΣΥΜΒΟΥΛΟΙ μπορεί να υποστηρίζει μία μεταποιητική ή βιομηχανική επιχείρηση στη σύνδεση:

λογιστικής → αποθήκης → κοστολόγησης → οικονομικών αποτελεσμάτων → management reporting.

Με στόχο να μπορεί η διοίκηση να γνωρίζει:

πόσο πραγματικά κοστίζει κάθε προϊόν, ποια προϊόντα έχουν το μεγαλύτερο περιθώριο, πού υπάρχουν αποκλίσεις κόστους και πώς αυτές επηρεάζουν την τελική κερδοφορία.

Συχνές Ερωτήσεις